ΑΝΔΡΟΜΟΝΑΣΤΗΡΟ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ

Αναστήλωση και ανάδειξη του μοναστηριακού συγκροτήματος

Η Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, γνωστή ως Ανδρομονάστηρο, βρίσκεται νοτιοανατολικά του οικισμού των Πετραλώνων, σε μικρή απόσταση από την Αρχαία Μεσσήνη, εντός κατάφυτης ρεματιάς ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Η παράδοση αποδίδει την ίδρυση της μονής στον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β΄ Παλαιολόγο (1282-1328), χωρίς ωστόσο κάτι τέτοιο να επιβεβαιώνεται από ιστορικά δεδομένα. Σήμερα εξαρτάται ως μετόχι από τη γειτονική μονή Βουλκάνου. Πρόκειται για το εντυπωσιακότερο μοναστηριακό συγκρότημα της μεσσηνιακής υπαίθρου και ένα από τα ωραιότερα της Πελοποννήσου. Λόγω της πολυετούς εγκατάλειψής του παρέμεινε αλώβητο από αυθαίρετες νεωτερικές επεμβάσεις, διατηρώντας πλήθος αυθεντικών στοιχείων πολύτιμων για τη μελέτη της εξέλιξης της μοναστηριακής αρχιτεκτονικής.

Η μονή, η ίδρυση της οποίας ανάγεται πιθανώς στις αρχές του 13^ου αι., έχει σε κάτοψη ακανόνιστο τετράπλευρο σχήμα και περιλαμβάνει κτήρια διαφορετικών περιόδων και ποικίλων χρήσεων. Στα νοτιοανατολικά της δεσπόζει το καθολικό, αφιερωμένο στη δεσποτική εορτή της Μεταμορφώσεως, κτισμένο επάνω σε πηγή που αναβλύζει πόσιμο νερό. Το συγκρότημα περιλαμβάνει στα βόρεια την τράπεζα και τον εφαπτόμενο σε αυτήν πύργο, το μαγκιπείο και μια διώροφη πτέρυγα όπου ανοίγεται, μέσω διαβατικού, η κεντρική είσοδος. Στα δυτικά αναπτύσσεται μία ακόμα διώροφη πτέρυγα κελιών, στο ισόγειο της οποίας διαμορφώνονται αποθήκες, στάβλοι και πατητήρι, ενώ στον όροφο δωμάτια διαμονής των μοναχών και το συνοδικό. Στο νότιο πέρας της δυτικής πτέρυγας υψώνεται τριώροφος πύργος, που ταυτίζεται με το ηγουμενείο της μονής.

Η πολυετής εγκατάλειψη του μοναστηριού είχε επιδεινώσει την κατάσταση διατήρησής του. Τα σοβαρότερα δομοστατικά προβλήματα αντιμετώπιζε η αρχική τράπεζα της μονής και ο εφαπτόμενος σ’ αυτήν πύργος, που κινδύνευαν άμεσα με συνολική κατάρρευση. Οι τοιχογραφίες του καθολικού είχαν επίσης καλυφθεί σχεδόν στο σύνολό τους από νεωτερικά ασβεστώματα. Ασβεστωμένες και επιχρισμένες ήταν οι εσωτερικές επιφάνειες των παρεκκλησίων, του νάρθηκα και του εξωνάρθηκα, καθώς και τα τμήματα της αρχικής τοιχοποιίας του ναού.

Η αναστήλωση του συγκροτήματος υλοποιήθηκε με αυτεπιστασία από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας και περιλάμβανε δύο έργα. Το πρώτο, με τίτλο «Αποκατάσταση τμήματος κτηριακού συγκροτήματος Ι.Μ. Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (Ανδρομονάστηρο)» και προύπολογισμό 800.000€ ξεκίνησε τον Μάιο του 2011. Το δεύτερο, με τίτλο «Αποκατάσταση δυτικής πτέρυγας και διαβατικού Ι.Μ. Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (Ανδρομονάστηρο)»  με προϋπολογισμό 1.150.000,00€ ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2013. Τα έργα εντάχθηκαν στον άξονα προτεραιότητας «08-Αειφόρος Ανάπτυξη και Ποιότητα Ζωής Πελοποννήσου» του Ε.Π. Δυτικής Ελλάδας – Πελοποννήσου – Ιονίων Νήσων 2007-2013. Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν τον Δεκέμβριο 2015.

Στο πλαίσιο των έργων πραγματοποιήθηκαν : αποχωματώσεις, αποκαταστάσεις τοιχοποιιών και θολοδομιών, αρμολογήσεις, εφαρμογή ενεμάτων, τοποθέτηση ελκυστήρων, αποκαταστάσεις δαπέδων, κλιμάκων, λίθινων γείσων, ηλεκτρολογική εγκατάσταση, κατασκευή στεγών, τοποθέτηση κουφωμάτων και υδρορροών, συντήρηση τοιχογραφιών και βυζαντινού μαρμαροθετήματος του καθολικού. Πραγματοποιήθηκαν επίσης αποστραγγιστικές εργασίες και ευρείας κλίμακας διαμορφώσεις στον περιβάλλοντα χώρο της μονής για την καλύτερη ανάδειξη του μνημείου. Τέλος, τοποθετήθηκαν ενημερωτικές πινακίδες και πινακίδα σε γραφή Braille και εκδόθηκε δίγλωσσο ενημερωτικό φυλλάδιο.