Τίτλος Πράξης: «ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΠΥΛΟΥ – ΝΕΣΤΟΡΟΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ»

Περιφέρεια: Πελοπόννησος, ΠΕ Μεσσηνίας, Δήμος Πύλου-Νέστορος

Επιχειρησιακό Πρόγραμμα: «Πελοπόννησος 2014-2020» και «Πελοπόννησος 2021-2027»

Στο πρόγραμμα «Πελοπόννησος 2014-2020» Άξονας Προτεραιότητας «Προστασία του περιβάλλοντος – μετάβαση σε μία οικονομία φιλική στο περιβάλλον» και στο πρόγραμμα «Πελοπόννησος 2021-2027», Προτεραιότητα «Ενίσχυση της Κοινωνικής Συνοχής – Ανάπτυξη και βελτίωση κοινωνικών υποδομών της Περιφέρειας»

Η πράξη συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ).

Προϋπολογισμός Έργου: 2.379.577,09 €

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΑΠΑΝΗΣ ΑΝΑ ΣΥΝΔΙΚΑΙΟΥΧΟ

Δικαιούχος: ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΛΕΤΩΝ & ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ 2.129.577,09 €

Δικαιούχος: ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ (ΚΑΛΑΜΑΤΑ) 230.000,00 €

Κωδικός Πράξης «Πελοπόννησος 2014-2020» (MIS 5129452) και «Πελοπόννησος 2021-2027» (MIS 6001507)

Παραδοτέα πράξης:

Υποέργο 1: Ολοκληρωμένη παρέμβαση αποκατάστασης και εκσυγχρονισμού του κτιρίου του Μουσείου

Υποέργο 2: Σύνδεση του κτιρίου με Οργανισμούς Κοινή Ωφέλειας (Ο.Κ.Ω.)

Υποέργο 3: Έλεγχος εργασιών δόμησης του έργου : “Αποκατάσταση και εκσυγχρονισμός Αρχαιολογικού Μουσείου στη Χώρα”, του Δήμου Πύλου – Νέστορος Μεσσηνίας”, από ελεγκτές δόμησης.

Υποέργο 4: Συσκευασία και μεταφορά των αρχαιοτήτων από τους χώρους του Αρχαιολογικού Μουσείου σε χώρους προσωρινής αποθήκευσης μέχρι την αποκατάσταση του κτιρίου, προμήθεια και τοποθέτηση συστημάτων σταθερών συστοιχιών ραφιών και απαραίτητου εξοπλισμού για την ασφαλή τοποθέτηση στους χώρους της προσωρινής αποθήκευσης, μεταφορά και τοποθέτηση των αρχαιοτήτων στους αποκατεστημένους αποθηκευτικούς χώρους του Μουσείου, «Εκπόνηση Μουσειογραφικής μελέτης μόνιμης έκθεσης και εξοπλισμός Αρχαιολογικού Μουσείου Χώρας» σε επίπεδο μελέτης Εφαρμογής, εκπόνηση μελέτης φωτισμού του εκθεσιακού χώρου και των προθηκών, έρευνα-τεκμηρίωση αρχαιολογικού υλικού, συντήρηση αρχαιολογικού υλικού, προμήθεια απαραίτητου εξοπλισμού συντήρησης, ψηφιοποίηση/τεκμηρίωση υλικού από τις συλλογές του Αρχαιολογικού Μουσείου Χώρας, σχεδιασμός και υλοποίηση εποπτικού και ενημερωτικού υλικού.

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας είναι δικαιούχος του 2ου και 4ου Υποέργου.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ:

Στόχος της πράξης είναι η αποκατάσταση και ο εκσυγχρονισμός των υφιστάμενων κτιριακών υποδομών του Αρχαιολογικού Μουσείου Χώρας του Δήμου Πύλου -Νέστορος Μεσσηνίας, προκειμένου να αποτελέσει εκσυγχρονισμένη και λειτουργική υποδομή σε εκθεσιακούς χώρους και χώρους εξυπηρέτησης κοινού προσβάσιμους σε ΑΜεΑ, χώρους αποθήκευσης των αρχαιολογικών ευρημάτων και Η/Μ εγκαταστάσεις. Οι εργασίες αποκατάστασης – ενίσχυσης και εκσυγχρονισμού των κτιριακών υποδομών εγκαταστάσεων και δικτύων του Μουσείου και η οργάνωση του περιβάλλοντος χώρου καθιστούν λειτουργικό και προσβάσιμο το Μουσείο. Η υλοποιημένη πράξη στοχεύει στην προσέλκυση ακόμα μεγαλύτερου αριθμού επισκεπτών.

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Χώρας είναι ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά μουσεία της Ελλάδας όπου εκτίθενται τα ευρήματα ανασκαφών που διεξήγαγαν εξέχοντες αρχαιολόγοι όπως ο Σπυρίδων Μαρινάτος και ο Carl Blegen. Τα εκθέματά του χρονολογούνται στην πλειονότητά τους στη μυκηναϊκή περίοδο (1630 -1070 π.Χ. περίπου), αν και υπάρχουν και άλλα ευρήματα των ιστορικών χρόνων.

Αναμφίβολα η έκθεση αποτελεί μια από τις αντιπροσωπευτικές και χαρακτηριστικές σε πανελλαδικό επίπεδο για την παρακολούθηση της εξέλιξης του μυκηναϊκού πολιτισμού γενικότερα, την κατανόηση της ανακτορικής μυκηναϊκής τέχνης και των ταφικών πρακτικών στη Μεσσηνία. Το κτήριο έχει σχεδιαστεί το 1955 από τον αρχιτέκτονα Πάτροκλο Καραντινό σύμφωνα με τα θεωρημένα αρχιτεκτονικά σχέδια του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων. Το κτίριο του Μουσείου -λιτής γεωμετρίας-είναι διώροφο (Υπόγειο – Ισόγειο) και έχει χωροθετηθεί στο νοτιοανατολικό τμήμα του οικοπέδου. Αποτελείται από τρεις κύριους όγκους, οι οποίοι αναπτύσσονται γραμμικά σε σειρά, ένας εκ των οποίων περικλείεται στις τρεις πλευρές από προστώο. Η κύρια είσοδος πραγματοποιείται από τη νοτιοδυτική πλευρά μέσω εξωτερικού κλιμακοστασίου

Στο πλαίσιο εκτέλεσης του υποέργου 4 «Μεταφορά Αρχαιοτήτων και οργάνωση μόνιμης έκθεσης στο Αρχαιολογικό Μουσείο Χώρας Δήμου Πύλου Νέστορος» της πράξης η Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας υλοποίησε με αυτεπιστασία:

Έρευνα-τεκμηρίωση αρχαιολογικού υλικού: Υλοποιήθηκε εκτενής φωτογράφιση και καταγραφή όλων των εκθεμάτων του μουσείου αλλά και όλων των υπόλοιπων κινητών ευρημάτων στις αποθήκες του μουσείου.  Έγινε καταλογογράφηση των αρχαίων αντικειμένων σε ειδικές φόρμες τεκμηρίωσης με πλήρη στοιχεία για τον αριθμό καταγραφής του αντικειμένου, τον χώρο εύρεσής του, την ακριβή θέση έκθεσης ή αποθήκευσης εντός του μουσείου και τον ακριβή αριθμό του κιβωτίου αποθήκευσής του προκειμένου να μεταφερθεί σε άλλους προσωρινούς αποθηκευτικούς χώρους.

Συντήρηση αρχαιολογικού υλικού, προμήθεια απαραίτητου εξοπλισμού συντήρησης: Παράλληλα με την τεκμηρίωση του αρχαιολογικού υλικού πραγματοποιήθηκαν εργασίες συντήρησης σε αντικείμενα που παρουσίαζαν εκτεταμένες ευπάθειες προκειμένου να συσκευαστούν ασφαλώς και να μεταφερθούν σε άλλους αποθηκευτικούς χώρους. Οι εργασίες συντήρησης των αντικειμένων συνεχίστηκαν από το τακτικό επιστημονικό προσωπικό της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας ακόμα και μετά την εκκένωση του μουσείου και κατά τη διάρκεια της κτηριολογικής του αναβάθμισης.

Συσκευασία και μεταφορά των αρχαιοτήτων από τους χώρους του Αρχαιολογικού Μουσείου σε χώρους προσωρινής αποθήκευσης:

Παράλληλα με τη φωτογράφιση και την καταγραφή των αρχαίων αντικειμένων έγινε η συσκευασία τους με κατάλληλα υλικά συσκευασίας αρχαιοτήτων και η τοποθέτησή τους σε ειδικά πλαστικά κιβώτια προκειμένου στη συνέχεια να μεταφερθούν ασφαλώς σε προσωρινούς αποθηκευτικούς χώρους της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας. Συνολικά τεκμηριώθηκαν αρχαιολογικά περί τα 1820 αντικείμενα από τους εκθεσιακούς χώρους και περίπου 3.000 αντικείμενα από τις αποθήκες, τα οποία είτε παρέμειναν στα αρχικά ξύλινα κιβώτιά τους είτε τοποθετήθηκαν σε νέα ειδικά πλαστικά κιβώτια διαφόρων διαστάσεων, ενώ για τις ανάγκες μεταφοράς των ευμεγεθών αρχαίων πίθων κατασκευάστηκαν ειδικές μεταλλικές τροχήλατες βάσεις με μεταλλικά δικτυώματα προστασίας του αρχαιολογικού υλικού. Συνολικά τα αρχαία ευρήματα συσκευάστηκαν προς μεταφορά εντός 900 περίπου κιβωτίων διαφόρων υλικών και διαστάσεων και μεταφέρθηκαν προς φύλαξη σε προσωρινούς αποθηκευτικούς χώρους της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας.  Παράλληλα με τη μεταφορά του αρχαιολογικού υλικού πραγματοποιήθηκε και η μεταφορά/απομάκρυνση του παλιού εξοπλισμού του μουσείου, όπως οι παλιές ξύλινες προθήκες.

Προμήθεια και τοποθέτηση συστημάτων σταθερών συστοιχιών ραφιών και απαραίτητου εξοπλισμού για την ασφαλή τοποθέτηση των αρχαίων αντικειμένων στους χώρους της προσωρινής αποθήκευσης: Πραγματοποιήθηκε η προμήθεια και η τοποθέτηση μεταλλικού συστήματος ραφιών στη μουσειακή αποθήκη του πρώην Αντωνοπούλειου Μουσείου Πύλου. Στις εν λόγω συστοιχίες μεταφέρθηκαν όλα τα πλαστικά κιβώτια αποθήκευσης των εκθεμάτων του αρχαιολογικού μουσείου Χώρας αφού προηγούμενως τεκμηριώθηκε το αρχαιολογικό υλικό. Στις εν λόγω συστοιχίες τοποθετήθηκαν κιβώτια με αρχαία κινητά ευρήματα που επιλέχθηκαν για την επανέκθεση του αρχαιολογικού μουσείου Χώρας αλλά και κιβώτια με ευρήματα που θα παραμείνουν αποθηκευμένα.

Εκπόνηση μουσειογραφικής μελέτης μόνιμης έκθεσης και εξοπλισμός Αρχαιολογικού Μουσείου Χώρας σε επίπεδο μελέτης εφαρμογής: Εκπονήθηκε η μουσειογραφική μελέτη εφαρμογής η οποία περιλαμβάνει τα ακόλουθα:

1. Είσοδο της έκθεσης και σήμανση της.
2. Την ακριβή θέση της έκθεσης και των στοιχείων της (εκθέματα και επικοινωνιακό υλικό) με κατόψεις, τομές και όψεις.
3. Προθήκες, μουσειακές κατασκευές και βάθρα ανάδειξης εκθεμάτων με λεπτομερή σχέδια και αναλυτικές προδιαγραφές των υλικών κατασκευής τους και του τρόπου επεξεργασίας αυτών.
4. Μελέτη στήριξης και ανάρτησης των εκθεμάτων με σχέδια των στηρίξεων και αναλυτική περιγραφή του υλικού τους.
5. Επιφάνειες τοποθέτησης εικονογραφήσεων με ακριβείς διαστάσεις και περιγραφή υλικού.
6. Την τελική διευθέτηση του επικοινωνιακού υλικού (κείμενα, εικονογραφήσεις, οπτικοακουστικό υλικό) με στοιχεία που παρείχε η ομάδα επίβλεψης στον ανάδοχο, σε συνεργασία με τον ανάδοχο της μελέτης σχεδιασμού ταυτότητας, γραφιστικών και πολυμεσικών εφαρμογών, σήμανσης και μέσων προβολής και επικοινωνίας του υπό αναβάθμιση αρχαιολογικού μουσείου Χώρας.
7. Την ενσωμάτωση των στοιχείων της μελέτης φωτισμού των εκθεμάτων και των εποπτικών μέσων εντός των προθηκών και των μουσειακών κατασκευών.
8. Αξονομετρική κατασκευαστική απόδοση όλων των προθηκών και των εκθεσιακών κατασκευών με διαστάσεις.
9. Αναλυτικό προϋπολογισμό δαπάνης για την προμήθεια και εγκατάσταση των προθηκών, φωτιστικών σωμάτων, στηρίξεων/αναρτήσεων εκθεμάτων, οπτικοακουστικού υλικού κτλ.

Παράλληλα πραγματοποιήθηκε τοποθετήθηκε στον εκθεσιακό χώρο κατάλληλος μουσειακός-εκθεσιακός εξοπλισμός καθώς και εξοπλισμός των χώρων εξυπηρέτησης κοινού, όπως το εκδοτήριο εισιτηρίων και το πωλητήριο.

Εκπόνηση μελέτης φωτισμού του εκθεσιακού χώρου και των προθηκών: Υλοποιήθηκε, έπειτα από ανάθεση σε εξωτερικό ανάδοχο, η εκπόνηση μελέτης φωτισμού των εκθεμάτων και των εποπτικών μέσων εντός των προθηκών και των μουσειακών κατασκευών. Η μελέτη έχει λάβει υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες του έργου, τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό, τις διεθνείς προδιαγραφές φωτισμού, την ασφάλεια και προστασία των χρηστών και επισκεπτών του χώρου, την εξοικονόμηση ενέργειας, χρησιμοποιώντας την κατάλληλη τεχνολογία φωτισμού αλλά και ενεργειακά αποδοτικές πηγές φωτός με μεγάλη διάρκεια ζωής. Επίσης, τη μείωση στο ελάχιστο της φωτιστικής μόλυνσης και του καταχρηστικού φωτισμού, την κατάλληλη χρήση υλικών με σκοπό την εύκολη και ασφαλή συντήρηση, τη χρήση πηγών φωτός με την κατάλληλη θερμοκρασία χρώματος για την ανάδειξη των χρωματικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών των υλικών, την πλήρη ενσωμάτωση του φωτισμού σε συνδυασμό με όλες τις άλλες λειτουργίες του έργου.

Ψηφιοποίηση/τεκμηρίωση υλικού από τις συλλογές του Αρχαιολογικού Μουσείου Χώρας: Στο πλαίσιο της εμπεριστατωμένης τεκμηρίωσης του αρχαιολογικού υλικού στο αρχαιολογικό μουσείο Χώρας πραγματοποιήθηκαν εργασίες ψηφιοποίησής  του που περιλαμβάνουν εκτεταμένη φωτογράφισή του εντός φωτογραφικού θαλάμου με συνολικά 19.945 λήψεις. Παράλληλα η Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας στο πλαίσιο της εν γένει ψηφιοποίησης του πολιτιστικού αποθέματος αρμοδιότητάς επιδίδεται σε δράσεις ψηφιοποίησης του αρχαιολογικού υλικού του μουσείου Χώρας με επαγγελματικές φωτογραφίσεις αλλά και με τρισδιάστατες αποτυπώσεις και μοντελοποίηση χαρακτηριστικών εκθεμάτων. Πολλά από τα εκθέματα που έχουν τεκμηριωθεί ψηφιακά παρουσιάζονται στο αποθετήριο της ΕΦΑ Μεσσηνίας στον αντίστοιχο ιστότοπο www.efamess.gr , ενώ πλήθος κινητών μνημείων του μουσείου Χώρας έχουν καταγραφεί ψηφιακά στο διαδικτυακό και πανελλαδικό σύστημα καταγραφής της ΔΕΑΜ. Το επιστημονικό προσωπικό της ΕΦΑ Μεσσηνίας για τις ανάγκες της μουσειολογικής και μουσειογραφικής μελέτης για την επανέκθεση του αρχαιολογικού μουσείου Χώρας έχει προβεί στη σχεδιαστική αποτύπωση του συνόλου των προς έκθεση ευρημάτων. Παράλληλα οι σταχωμένοι κατάλογοι καταγραφής του αρχαιολογικού μουσείου έχουν σαρωθεί ψηφιακά και έχουν παραχθεί τα αντίστοιχα ψηφιακά αρχεία τους διευκολύνοντας την πρόσβαση σε αυτούς.

Σχεδιασμός και παραγωγή εποπτικού και ενημερωτικού υλικού:  Εκπονήθηκε μελέτη σχεδιασμού ταυτότητας, γραφιστικών και πολυμεσικών εφαρμογών, σήμανσης και μέσων προβολής και επικοινωνίας του αρχαιολογικού μουσείου Χώρας. Επιπλέον παρήχθη εποπτικό και πληροφοριακό υλικό σήμανσης και πληροφόρησης των επισκεπτών του μουσείου.  Επίσης υλοποιήθηκε η ψηφιακή εκτύπωση δίγλωσσου πολύπτυχου ενημερωτικού φυλλαδίου σχετικά με το αρχαιολογικό μουσείο Χώρας.

ΟΦΕΛΗ:

Το αρχαιολογικό μουσείο Χώρας στεγάζεται πλέον σε ένα πλήρως αναβαθμισμένο κτήριο πληρώντας τις σύγχρονες προδιαγραφές ασφάλειας και κλιματολογικών συνθηκών προκειμένου να εξασφαλίζεται μια σύγχρονη έκθεση των ευρημάτων από τα ταφικά μνημεία της δυτικής Πελοποννήσου και από το Ανάκτορο του Νέστορος και που συνολικά απηχούν την διαμόρφωση και την εξέλιξη του μεσσηνιακού μυκηναϊκού κόσμου. Στο πλαίσιο υλοποίησης των εργασιών του Υποέργου 4 πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά ένα εκτεταμένο σύνολο εργασιών τεκμηρίωσης του αρχαιολογικού υλικού με τη χρήση των σύγχρονων τεχνολογιών, ταξινόμησής του, συντήρησης και συσκευασίας του σε κατάλληλα κιβώτια ώστε αφενός να προστατευθεί, αφετέρου να είναι άμεσα προσβάσιμο από εξειδικευμένο προσωπικό για τη μελέτη του και την περαιτέρω συντήρησή του. Για τη βέλτιστη ταξινόμηση του αρχαιολογικού υλικού για πρώτη φορά τοποθετήθηκαν σύγχρονα συστήματα συστοιχιών στους αποθηκευτικούς χώρους αρμοδιότητας της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας εξυπηρετώντας εις βάθος χρόνου την προσβασιμότητα και την προστασία του αρχαιολογικού υλικού.

Το προηγούμενο εκθεσιακό αφήγημα του μουσείου ήταν πλέον απαρχαιωμένο και με την ολοκλήρωση του έργου τέθηκαν όλες οι κατάλληλες προϋποθέσεις για τη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου μουσειολογικού αφηγήματος μέσα από μια σύγχρονη μουσειογραφική προσέγγιση. Οι αίθουσες του μουσείου δεν προορίζονται πλέον για μια παρατακτική έκθεση πληθώρας αρχαίων κινητών μνημείων αλλά καλούνται να φιλοξενήσουν στοχευμένα επιλεγμένα εκθέματα και να αφηγηθούν την ιστορική και την πολιτιστική διαδρομή των ανθρώπων της Μυκηναϊκής Μεσσηνίας.

Το νέο μουσειολογικό αφήγημα, όπως αυτό αποκρυσταλλώνεται στην αντίστοιχη μουσειολογική και μουσειογραφική μελέτη διηγείται εύγλωττα την ιστορική και ανθρωποκεντρική εξέλιξη του μυκηναϊκού μεσσηνιακού πολιτισμού από τις προσωποκεντρικές κοινότητες των πρώιμων μυκηναϊκών περιόδων προς τη σύνθετη πολιτειακή, γεωχωρική, οικονομική και διοικητική οργάνωση της εκτεταμένης επικράτειας της Πύλου με έδρα το ανάκτορο του Νέστορος. Επιμέρους μουσειολογικές πτυχές σχετίζονται με το περιβάλλον, τις πρώτες ύλες, το εμπόριο, τις πολιτισμικές συναλλαγές με τον ευρύτερο κόσμο της Μεσογείου αλλά και με κοινωνικές και φιλοσοφικές προεκτάσεις όπως η διαχείριση της εξουσίας, του πλούτου, η θρησκεία, τα ταφικά έθιμα, η κοινωνική και πολιτική ιεραρχία, η τέχνη ως μέσο προσωπικής έκφρασης αλλά και ως όχημα πολιτικής προπαγάνδας, οι αντιλήψεις για τον θάνατο και για τη μετά θάνατον ζωή. Το αρχαιολογικό μουσείο Χώρας διαθέτει πλέον τις κατάλληλες κτηριακές και μουσειογραφικές υποδομές για την κλιμακούμενη αφήγηση ηχηρών πολιτισμικών μηνυμάτων προς όλους τους επισκέπτες, οι οποίοι καλούνται να απολαύσουν μια νέα μουσειακή εμπειρία πλοήγησης στον μυκηναϊκό κόσμο με όχημα τις αρχές και της αξίες της βιώσιμης ανάπτυξης.