Αποκατάσταση Ι.Ν. Αγίου Νικολάου στη Μεσόρουγα Αλαγονίας

Συνολικός προϋπολογισμός 340.000,00€

Ο ναός του Αγίου Νικολάου ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο του ελεύθερου σταυρού με τρούλο και χρονολογείται στις αρχές του 14^ου αι. Ο κεραμοπλαστικός διάκοσμος στα τύμπανα της εγκάρσιας κεραίας του σταυρού, σε συνδυασμό με τα μορφολογικά στοιχεία του αρχικού τρούλου, επιβεβαιώνουν τους στενούς δεσμούς του οικοδομικού συνεργείου που κατασκεύασε το μνημείο με την αρχιτεκτονική παράδοση του Δεσποτάτου του Μορέως. Κατά το δεύτερο μισό του 17^ου αι. ο τρούλος και τα σταυρικά σκέλη ανακατασκευάστηκαν σε μεγάλο βαθμό μετά από μία εκτεταμένη καταστροφή και φιλοτεχνήθηκαν οι σωζόμενες τοιχογραφίες στο εσωτερικό του ναού. Η τρίτη οικοδομική φάση χρονολογείται στο έτος 1836 και περιλαμβάνει μεγάλης κλίμακας επεμβάσεις, κυρίως στο δυτικό σταυρικό σκέλος και στα ανοίγματα του μνημείου. Οι δύο νεότερες μετασκευές του ναού πραγματοποιήθηκαν τον 20^ο αι. Η πρώτη κατά πάσα πιθανότητα χρονολογείται το έτος 1957, σύμφωνα με ένα χάραγμα πάνω σε σχιστολιθική πλάκα κτιστού θρανίου στη βόρεια πλευρά του ναού. Η πιο πρόσφατη επέμβαση πραγματοποιήθηκε από συνεργείο της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας το 1971 και περιλάμβανε την αποκατάσταση της στέγης του.

Ο ναός πριν την έναρξη των εργασιών αποκατάστασης και συντήρησης αντιμετώπιζε ποικίλα προβλήματα: στατικά (καταπονήσεις του φέροντος οργανισμού), δομικά (ρηγματώσεις, σαθρά αρμολογήματα και επιχρίσματα), οικοδομικά (υγρασία, φθορές υλικών) και αισθητικά που σχετίζονταν με τις κατά καιρούς επεμβάσεις. Κακή ήταν και η κατάσταση διατήρησης του ζωγραφικού του διακόσμου με έντονες αποκολλήσεις του υποστρώματος, ρηγματώσεις και κάλυψή του με νεότερα επιχρίσματα. Το 2008 εκπονήθηκε μελέτη αποκατάστασης του ναού από επιστημονική ομάδα της 26^ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.

Το έργο «Αποκατάσταση ναού Αγίου Νικολάου στη Μεσόρουγα Αλαγονίας» εντάχθηκε στον άξονα προτεραιότητας «08-Αειφόρος Ανάπτυξη και Ποιότητα Ζωής Πελοποννήσου» του Ε.Π. «Δυτικής Ελλάδος – Πελοποννήσου – Ιονίων Νήσων 2007-2013», με προϋπολογισμό 340.000,00€ και υλοποιήθηκε με αυτεπιστασία από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας. Στόχος του έργου ήταν η δομική, η αρχιτεκτονική και μορφολογική αποκατάσταση του κτηρίου, όπως και η συντήρηση του τοιχογραφικού διακόσμου του με σκοπό την προστασία και ανάδειξη του μνημείου. Στις εργασίες που πραγματοποιήθηκαν περιλαμβάνονταν η στερέωση των τοίχων και της θολοδομίας με εφαρμογή ενεμάτων και εφαρμογή συστήματος ελκυστήρων από ανοξείδωτο χάλυβα, η στερέωση και συμπλήρωση του κεραμοπλαστικού διακόσμου των αετωμάτων, η ανακατασκευή της στέγης με χειροποίητα κεραμίδια εκ περισυλλογής και η αποκατάσταση του δαπέδου. Εκτελέστηκαν επιπλέον εκτεταμένες εργασίες στον περιβάλλοντα χώρο του μνημείου, προκειμένου να εξασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή ανάδειξή του, αλλά και έργα στερέωσης και αποκατάστασης του εντυπωσιακού αναλημματικού τοίχου που διαμορφώνεται κατά μήκος της δυτικής πλευράς του ναού. Ο προσεκτικός καθαρισμός του ζωγραφικού διακόσμου στον τρούλο, στην αψίδα και το ανατολικό σταυρικό σκέλος συνέβαλε στην αποκάλυψη πολλών παραστάσεων που καλύπτονταν από παχύ στρώμα αλάτων. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης και συντήρησης επανατοποθετήθηκε το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού, ο σταυρός και οι δεσποτικές εικόνες του 18^ου αιώνα.