Αποκατάσταση Ι.Ν. Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστιάνων

Ο ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, ένας από τους μεγαλύτερους μεσοβυζαντινούς ναούς του ελλαδικού χώρου και ο μεγαλύτερος της Πελοποννήσου, ανήκει στον τύπο του σύνθετου οκταγωνικού με τρούλο. Ο ναός ήταν εσωτερικά διακοσμημένος με εξαίρετης ποιότητας μαρμάρινα αρχιτεκτονικά γλυπτά, ορθομαρμαρώσεις, ψηφιδωτά και τοιχογραφίες, στοιχεία που μαρτυρούν την οικονομική ευρωστία των κτητόρων του. Η φιλόδοξη κατασκευή ενός τόσο δαπανηρού οικοδομήματος συνδέεται πιθανόν με τον αυτοκράτορα Αλέξιο Α΄ Κομνηνό (1081-1118), ο οποίος ίδρυσε το 1083 την Αρχιεπισκοπή Χριστιανουπόλεως, έδρα της οποίας προφανώς υπήρξε το συγκρότημα του ναού της Μεταμόρφωσης. Στα δυτικά της εκκλησίας εφάπτεται ένα διώροφο δαιδαλώδες κτήριο με σύνθετη οικοδομική ιστορία, που ταυτίζεται από τους περισσότερους ερευνητές με επισκοπείο.

Ο τρούλος και μεγάλο μέρος της ανωδομής του ναού κατέρρευσαν από τον καταστροφικό σεισμό που έπληξε τα Φιλιατρά στις 27 Αυγούστου του 1886. Έκτοτε το μνημείο παρέμεινε ερειπωμένο για πολλές δεκαετίες. Η φιλόδοξη προσπάθεια για την αναστήλωσή του οφείλεται στον αρχιτέκτονα Ευστάθιο Στίκα και ξεκίνησε το 1938. Δύο χρόνια αργότερα οι εργασίες διακόπηκαν εξαιτίας της κήρυξης του Β΄  Παγκόσμιου Πολέμου. Το έργο αποκατάστασης του ναού ολοκληρώθηκε το 1955.

Παρά τις δραστικές επεμβάσεις του Στίκα το μνημείο συνέχισε να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα. Η αποκατάστασή του, με προϋπολογισμό 3.050.000 € εντάχθηκε στο ΕΣΠΑ 2007-2013 με φορέα υλοποίησης της Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων. Οι εργασίες διήρκεσαν από τον Μάιο του 2011 έως τον Δεκέμβριο του 2013 και έγιναν με την εποπτεία της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας.